Vojevanje vojvode Bojovića - Balkan kida lance ropstva

4  Turski vojnici 1912. Bačena na kolena Otomanska imperija - razoružani turski vojnici 1912.

U Kumanovskoj bici najpresudnije je delovalo Bojovićevo moralno i pedagoško vaspitanje generacija vojnika, ulivanje rodoljublja, kao i ljubavi prema porodici i čoveku.

U poslednjim decenijama 19. veka i početkom 20. veka Petar Bojović je svojim pregnućem ostvario značajan uticaj na organizaciju moderne Srpske vojske u okviru tima, u kome su učestvovali i vojvode Radomir Putnik, Stepa Stepanović i Živojin Mišić. Ovaj slavni kvartet vojskovođa ili „bojne vojvode“, kako im je bio omiljeno ime u narodu, ispisaće najslavnije stranice bogate srpske ratne istorije.

„Četiri hrišćanske države ( Srbija, Bugarska, Crna Gora i Grčka) su 1912. godine, rešene da skinu ropske lance sa vrata svojih podjarmljenih sunarodnika, stvorile Balkanski savez koji je, zahvaljujući nezapamćenom slobodarskom nadahnuću širokih narodnih masa – za nepun mesec dana bacio na kolena Otomansku imperiju i oživotvorio one ideale o kojima su stotinama godina sanjale mnoge generacije balkanskih naroda“ - pisao je dr Savo Skoko, jedan od najboljih poznavalaca tih prilika.

Ratnim planom srpske Vrhovne komande u Prvom balkanskom ratu glavnina vojske u tri operativne grupe usmerena je ka dolini Vardara, pravcima koji vode u centralnu Makedoniju. Glavni zadatak – da dejstvom iz Vranjskog pomoravlja ka Ovčem polju, u sadejstvu sa krilnim armijama, povede odlučujuću bitku sa turskim snagama – poveren je Prvoj armiji.

KUMANOVO ZA KOSOVO

Za kamandanta Prve armije imenovan je prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević, a za načelnika štaba pukovnik Petar Bojović. Time je postignuto najcelishodnije rešenje: vodilo se računa o prestižu dinastije i obezbeđivalo da najjačom armijom rukovodi jedan od najsposobnijih srpskih oficira.

Regent Aleksandar Karađorđević i general Petar Bojović ulaze u Beograd, posle Drugog balkanskog rata 1913. godineRegent Aleksandar Karađorđević i general Petar Bojović ulaze u Beograd, posle Drugog balkanskog rata 1913. godine

U Kumanovskoj bici, 11. i 12. oktobra, sa 100.000 mladih i srčanih srpskih boraca, slomljena je kičma turskoj vojsci. Dva dana kasnije Petar Bojović je primio ključeve Skoplja iz ruku stranih konzula.

Autori knjige „Vojvoda Petar Bojović“, Tomislav Gavrić i Dragan Simović, kažu da je u Kumanovskoj bici došlo do izražaja svekoliko Bojovićevo teoretsko, strateško i ratničko iskustvo i ističu:

„Kosovski gnev, koji pritajen tinjaše pet vekova u duši srpskog ratnika planu i razbukta se u ogroman požar u kome sagore najveći deo turske balkanske armije. Smatramo, uzimajući u obzir sve istorijske činjenice da je najpresudnije delovalo njegovo moralno i pedagoško vaspitanje generacija vojnika, ulivanje rodoljublja, kao i ljubavi prema porodici i prema čoveku uopšte. Jer, istina je, a tu istinu su znali i živeli svi u istoriji poznati ratnici, vojskovođe, da boj ne bije „svijetlo oružje“, već srčanost, odlučnost, svest o onome što se brani i u ime čega se brani..

Bojović je kao pisac i vojni strateg i teoretičar osetio kulminaciju emotivnog kolektivnog naboja, nacionalnu energiju i težnju koja je prenošena preko narodnih junačkih pesama o konačnom oslobođenju od Turaka. U godinama pred balkanske ratove, u srpskom narodu, intenzivno je živela ideja kosovskog kulta i mita“.

”IGRE“ OKO SKADRA

Na pregovorima za zaključenje mira s Turcima, u Londonu je Bojović učestvovao kao ekspert srpske vlade. Početkom 1913. vraća se na vojnu dužnost – za komandanta Primorskog korpusa. U saradnji sa crnogorskom Vrhovnom komandom izvršio je sve pripreme za napad na Skadar. Tome su se, međutim, suprostavile velike sile, a Bojović je osetio sve igre i manipulacije. Prozreo je prevashodno namere Austro-Ugarske da učini Srbiju što slabijom, a da istovremeno ojača i proširi zemlje koje se graniče sa Srbijom. Predosećao je, takođe, da će ubrzo doći i do raščišćavanja računa sa Bugarskom.

U Drugom balkanskom ratu 1913. godine Bojović je bio načelnik štaba Prve armije koja je odnela pobede u bici na Bregalnici i, slamajući ofanzivu, proterala Bugare preko Zletovske reke. Bregalničkom bitkom srušen je plan bugarskih vođa, po kome je na Balkanu bilo mesta samo za njihovu veliku državu, a srpsko oružje je povratilo stari sjaj i duh srpske vojske je učvršćen na onoj zavidnoj visini na kojoj će se držati u toku Velikog rata.

(Nastaviće se)


 

„SRBIJU ŠTO PRE SLOMITI“

Kakav je značaj Kumanovska bitka imala u svetu, nabolje se vidi iz pisanja poznatog engleskog publiciste tog vremena Sitna Votsona, koji kaže „da Kumanovska bitka predstavlja ključnu tačku u istoriji sveta jer je ona dala neposredan povod Austro-Ugarskoj da pošto-poto izazove rat sa Srbijom i time je dovede do svetskog rata.“

Prva vest o srpskoj pobedi na Kumanovu u Austro-Ugarskoj primljena je sa nevericom, a zatim izazvala nelagodnost i razočarenje u sopstvenu politiku nemešanja u Balkanskom ratu. Odmah je na mesto načelnika Glavnog generalštaba austro-ugarske oružane sile postavljen 1911. godine smenjeni general Konrad fon Hecendorf, čime je i sa najvišeg mesta u državi odato priznanje za njegovo neprekidno nastojanje da se Srbija kao opasan protivnik mora što pre slomiti.

ČIN GENERALA

Prva armija je, posle Kumanova, izvojevala pobede i na Babini i Bakarnom gumnu, a naročito je bila značajna Bitoljska bitka (16-19. oktobra), u kojoj je Bojović izdao zapovest za napad i jednim sjajnim, u strateškom smislu, potezom sprečio odstupnicu neprijatelja veštim manevrom. Već sutradan (20. oktobra) Bojović je unapređen u čin generala.

Autor: Dragoljub Gagričić

Oznake: info vojvoda petar bojović dragoljub gagričić